Wat is hyperfocus en hoe kan je het effectief gebruiken?

30 augustus 2024

In onze trainingen timemanagement en effectief werken wil zeker 50% procent van onze deelnemers stappen zetten naar meer focus in hun werk. Het zijn veelal inhoudelijk sterke professionals die merken dat ze door verschillende oorzaken te vaak en te veel taskswitchen en afgeleid raken waardoor resultaten die concentratie en verdieping vragen niet voldoende realiseren. Deze versnippering van tijd en aandacht leidt altijd tot een minder goede kwaliteit van het werk, vreet altijd veel tijd en kost een deel van de professionals veel energie. Deze laatste groep loopt letterlijk leeg op de dynamiek van moeilijk kunnen focussen binnen hun werkomgeving.

In de blog van deze week gaan we in op het fenomeen hyperfocus. We beantwoorden de vraag: wat is hyperfocus? Wat heb je nodig om tot hyperfocus te komen? En hoe kun je het voor je laten werken op een goede manier?

Wat is hyperfocus?

Hyperfocus is een mate van aandacht op een bepaalde activiteit waarbij je volledig opgaat in de taak en er langdurig mee bezig bent en waarbij je vaak niet meer bewust bent van je omgeving en van de tijd. “Je gaat er helemaal in op” “jezelf in iets verliezen”

Het mooie aan hyperfocus, de symptomen van hyperfocus is in mijn optiek, dat mensen die in deze state of mind zitten vaak met iets bezig zijn dat ze echt leuk vinden om te doen en het graag goed willen doen of nog beter onder de knie willen krijgen. Maar ze zijn er meestal graag mee bezig. Het geeft werkplezier of spelvreugde. En alles waar je aandacht aan schenkt dat groeit. Dus je ontwikkelt gemiddeld en sneller en beter.

Nu ik met dit thema bezig ben, reflecteer ik automatisch ook op mezelf en mijn omgeving. Mezelf focussen lukt me goed en gemakkelijk bij taken die concentratie vragen, bijvoorbeeld blog schrijven of planningen maken. Hyperfocus herken ik situationeel. Een tijdje terug ontstond het idee om een vakantiehuisje te gaan kopen. Dan kan ik uren mezelf verliezen in overdenken en zoeken en oriënteren en rekenen. En toch denk ik dat ik het nog net geen hyperfocus mag noemen. Want ik vergeet zeker niet te eten.

Bij onze zoon zie ik wel. Hij is 9 jaar en kan zich prima alleen in een zwembad redden. Toch moet er begeleiding bij zijn want op een mooie dag gaat hij zo op in waar hij mee bezig is dat hij werkelijk vergeet te eten maar ook te drinken. Ook zie ik het als hij bezig is met Fortnite, een computerspelletje. Volledig van de wereld!

Herken jij hyperfocus bij jezelf? En zo ja bij welke activiteiten? Gaat het om een hobbymatige activiteit of een taak binnen je functie?

Hoe kun je hyperfocus effectief gebruiken? 4 tips

Het mooie van hyperfocus is dat het spontaan kan ontstaan maar ook dat je het bewust kunt creëren, dus plannen. En daarmee wordt het een productiviteitstool. Dit vraagt van jou wel om enkele ingrediënten:

1. Ken jezelf en weet waar je interesse en passie ligt
   Hyperfocus ontstaat vaak bij iets waar je echte interesse in hebt of passie voor voelt. Reflecteer eens en duidt onderwerpen en activiteiten of taken die jouw natuurlijke aandacht trekken. Als jij je in je werk hiermee bezig mag houden, kun je ervoor kiezen je hierop te concentreren.
2. Vertrek vanuit resultaat en stel duidelijke doelen vooraf
   Door doelen te stellen en goed helder te hebben geef je hyperfocus, waardoor je nog productiever wordt. Overweging is ook om deze doelen samen met klant, opdrachtgever of teamlead vooraf te doen. Dit zorgt voor gezamenlijke richting.
3. Kies je omgeving bewust.
   Wil jij je focussen of zelfs hyperfocussen? Kies dan je omgeving bewust. Je kunt je voorstellen dat een voor jou fijne en rustgevende omgeving sneller leidt tot goed focussen. Zorg ook dat je mogelijke afleidingen vooraf overziet en regelt. Telefoon op stil en piepjes en bliepjes uit. Als jouw omgeving weet dat jij in de hyperfocus zit geeft jou dat rust. Zorg ook dat alles dat je nodig hebt werkt en voldoende aanwezig hebt.
4. Zet hyperfocus bewust en goed in
   Overal waar te- voorstaat is niet gezond. Zorg voor balans bij hyperfocus. Wissel een periode van focus af met rust of pauzes. Drink voldoende en let op voldoende voeding. Compenseer de mate van inspanning met dezelfde mate van ontspanning. Dus van hyper naar 0 focus.

De voordelen en nadelen van hyperfocus.

Hyperfocus heeft voordelen en nadelen die afhankelijk zijn van situatie, persoon en taak

Wat zijn de voordelen van hyperfocus?

1. Diepe concentratie en volledige aandacht op één taak.
2. Bij hyperfocus heb je geen last van afleiding door externe en zelfs interne prikkels
3. Bij hyperfocus vertrekt iemand vanuit de wens om een resultaat te bereiken
4. Hoge productiviteit in korte tijd.
5. Hyperfocus geeft een goed gevoel doordat dopamine wordt aangemaakt in de hersenen en het activeert een pad in het brein dat te maken heeft met genot, beloning en motivatie. Het geeft (werk)plezier en energie.

Wat zijn de nadelen van hyperfocus?

Ieder voordeel heeft een nadeel en andersom. In mijn beleving, zeker ook vanuit mijn rol als specialist rondom effectief werken, zie ik veel voordelen en nauwelijks nadelen. Uiteraard hangt dit wel af van je functie en de resultaten die daarin van je verwacht worden. Voorbeeld: als receptioniste is het niet handig als je perioden niet bewust bent van je omgeving. Het grootste nadeel zou je kunnen noemen: het verlies van gevoel voor tijd. Maar zolang dit niet leidt tot het dichtdraaien van een badkraan of je kinderen vergeten bij de opvang of school of te laat komt bij een belangrijke afspraak. Who cares?

Hyperfocus wordt veel in verband gebracht met hoogbegaafdheid, vormen van autisme en ADD en ADHD.

Hyperfocus in combinatie met ADD en ADHD

De afkorting ADD staat voor Attention Deficit Disorder. Mensen met ADD hebben moeite om hun aandacht te richten en vast te houden. Ook schakelen tussen taken is lastig. Dit alles vooral bij saaie en routinematige activiteiten. Klachten zijn vergeetachtigheid, snel afgeleid, moeite met vasthouden van aandacht en niet goed kunnen plannen. Mensen met ADD hebben moeite om de aandacht te regelen. Dat betekent dat hyperfocus prima mogelijk is. Iemand met ADD overkomt dit vooral bij een interessante taak of onderwerp. Ze hebben ook vaak behoefte aan stimulatie en reageren goed op nieuwe of interessante prikkels. Ook op deze momenten komen ze beter tot hyperfocus. Bewust inzetten bij terugkerende, minder inspirerende taken lukt minder gemakkelijk. Heb je een collega of medewerker met ADD, dan is het goed je bewust te zijn van ADD hyperfocus. En samen te kijken naar de invulling van werk en taken.

Bij mensen met ADHD is dit in grote lijnen hetzelfde. Mensen met ADHD worden vaak gekenmerkt door aandachtsproblemen, impulsief gedrag en hyperactief gedrag. Mensen met ADHD kunnen uitstekend hyperfocussen, bij diepe interesse en iets wat hen emotioneel raakt. Ze hebben op zo’n moment wel veel moeite om uit de focus te stappen. Ze hebben een dopamine regulatie. Dopamine is essentieel bij het systeem van aandachtscontrole Heb je een collega of medewerker met ADHD dan is het goed je bewust te zijn van ADHD hyperfocus. En samen te kijken naar de invulling van werk en taken.

Hyperfocus en hoogbegaafdheid

Hoogbegaafde mensen zijn mensen met een bovengemiddelde intelligentie, IQ van > 130. Naast intelligentie hebben ze vaak meerdere creatieve, cognitieve en emotionele kenmerken:

1. Sterke nieuwsgierigheid en verlangen om te leren, te begrijpen en doorgronden met vaak een voorkeur voor complex of uitdagend onderwerp.
2. Snelle info verwerking, sneller dan de gemiddeld mens
3. Hoog probleemoplossend vermogen waarbij iemand vaak op originele manieren naar uitdagingen kijkt en met nieuwe invalshoeken komt en ze zijn vaak emotioneel betrokken

Mensen met hoogbegaafdheid kunnen gemakkelijk hyperfocussen en zich hierbij richten op doorgronden van vraagstukken en kennis vergroten. Ze krijgen hier energie van en verliezen zich gemakkelijk in. Ze kunnen flow ervaren bij hyperfocus omdat de activiteit leidt tot een vorm van beloning die voor de persoon belangrijk is.

Hyperfocus leidt bij hoogbegaafde mensen tot buitengewone prestaties. Aandachtspunt is wel dat het kan leiden tot uitputting. Ook verwaarlozen van relaties en eigen welzijn is een risico.
Als je een hoogbegaafde medewerker hebt of teamlid is het goed om de medewerker in zijn kracht te zetten. Dat betekent zijn natuurlijk interesse, oplossende power te triggeren op de goede wijze en tegelijk de medewerker tegelijk te faciliteren en ondersteunen kijkend naar gezondheid en welzijn.

Hoe om te gaan met hyperfocus?

In onze beleving is hyperfocus een kwaliteit, een competentie die je in de basis mag en moet koesteren. Je echt in iets kunnen verdiepen en je daar soms zelfs even in verliezen betekent dat je bezig bent met iets dat jou energie geeft, jou een dopamine shot geeft en voor werkplezier zorgt en productiviteit. En dat is veel waard. Ken jezelf en weet waar je interesse ligt en je passie. Probeer je werkorganisatie voor jezelf en in samenspraak met je collega’s en leidinggevende zo vorm te geven dat je af en toe tot hyperfocus komt en je kunt laten gaan. Stel duidelijke doelen en kaders voor jezelf zodat je van de voordelen geniet.

Ben je leidinggevende dan is het interessant om eens naar je teamleden te kijken en naar hun doelstellingen. En daar waar echte verdieping gevraagd wordt in termen van rekenkracht, analysekracht, bouwkracht , tekenkracht of schrijfkracht …faciliteer hyperfocus.

Wat voor hyperfocus geldt, gaat ook op voor focus. Reflecteer eens op jezelf. Waar houd ik me graag mee bezig, hoe gemakkelijk focus ik? Wanneer en bij welke taken of onderwerpen?

In deze blog benoem ik ook een voorbeeld met onze zoon en hyperfocus bij het spelen van Fortnite. Hierbij merk ik aan mezelf dat wanneer hij zich verliest in voetbal of spelen in het zwembad, ik dit waardeer. En dat ik me erger bij Fornite. Ik zie het meer als een verslaving.

Wat is het verschil tussen hyperfocus en verslaving?

Verslaving en hyperfocus delen enkele mechanismen en gedragskenmerken. Ook is er een belangrijk verschil. De overeenkomst is dat bij beide een beloningsysteem in de hersenen activeert dat te maken heeft met genot, beloning en motivatie. Dopamine speelt een belangrijke rol. Bij zowel hyperfocus en verslaving worden verslavende gedragingen herhaald om de beloning te bereiken. Bij beide kun je uitstekend focussen op een activiteit en verlies je omgeving en tijd uit het oog. Er zijn echter 3 belangrijke verschillen:

1. Hyperfocus is vaak doelgericht en een verslaving gaat vaak over het bevredigen van een drang en het vermijden van negatieve gevoelens
2. Hyperfocus is veelal goed te sturen. Je behoudt de controle en bij een verslaving verlies je de controle en voeren iets uit ook al weten ze dat dit negatieve gevolgen heeft
3. Hyperfocus ontstaat altijd vanuit een motivatie of interesse en geeft positieve energie. Een verslaving wordt gevoed door negatieve gevoelens zoals angst of verveling te vermijden.

In het voorbeeld van Fortnite bij onze zoon kom ik nu tot de conclusie dat het toch voornamelijk hyperfocus is met een verslavende component. Hij vindt het vooral leuk om te doen als verveling op de loer ligt.

Boeken over hyperfocus

Er zijn een aantal schrijvers met een hyperfocus book:

1. Hyperfocus, hoe je meer bereikt met minder werk auteur: Chris Bailey
2. 60 minutes Hyperfocus Mastery auteur: Ranjet Singh Chahal
3. Hyperfocus ADHD & Entrepreneurship auteur: Mark Ross