17 juni 2025
Opportunisme heeft direct een negatieve bijsmaak, maar is dat wel zo? Of kan het soms juist heel positief zijn en werken? In deze blog word je meegenomen in definities, voordelen, nadelen en of het altijd slecht is?
Opportunisme betekent handelen zonder rekening te houden met principes, alleen met de omstandigheden. In feite zegt deze definitie dat een opportunist dus iemand is die zonder principes leeft. En een principe is een soort basisregel of afspraak met jezelf. In de politiek wordt het ook wel aangeduid als populisme (doen wat het volk wil horen). Vaak wordt dit geassocieerd met rechts denken, maar is de hele politiek niet behoorlijk populistisch? En wat is er mis mee?
Het belangrijkste kenmerk is dat de opportunist altijd kansen ziet en deze ook altijd wil pakken, zonder rekening te houden met anderen of gevoelens van anderen. Voor de rest is het iemand waarbij de volgende kenmerken naar voren komen:
Hier klinkt het overwegend negatief maar sommige kenmerken zijn wel degelijk positief.
Hieronder worden verschillende situaties/contexten beschreven met daarin opportunisme als kans of bedreiging of als sterk of zwak punt.
Er zijn nog vele andere situaties te noemen, deze spreken wellicht het meeste tot de verbeelding.
Eigenlijk zijn er al vele genoemd. De nadelen zijn over het algemeen: geen rekening houden met anderen, egoïstisch acteren, niet ergens van overtuigd zijn, weinig geloof hebben, vriendschappen gebruiken voor eigen gewin en ten koste van anderen succes willen halen.
Voordelen zijn dat je veel meer vanuit jezelf vertrekt (interne focus), je goed voelt omdat je jezelf graag op de eerste plaats zet, kansen ziet, ondernemend bent en de juiste focus hebt om succesvol te zijn. Daarnaast is de basis van egoïsme ook prima om jezelf te zijn en te blijven. Ga naar een psycholoog en de meest gehoorde tip is, hou van jezelf, pas dan kun je van anderen houden. Dit begint dus met egoïsme. Alleen het doorslaan kan negatieve gevolgen hebben.
Over het algemeen zijn het positieve en opgewekte mensen die snel handelen, snel keuzes maken en zelf het voordeel er direct van inzien. Opportunisme heeft ook raakvlakken op het gebied van gedrag met narcisme. Dit uit zich in domineren, eigen belang voorop zetten, heel erg aardig lijken. Het grote verschil is wel dat narcisme een persoonlijkheidsstoornis is, en opportunisme een strategie of kenmerk. Een narcist is in de basis heel erg onzeker en een opportunist hoeft dit niet te zijn.
Het antwoord hierop is dus nee. In ons onderbewustzijn zijn we allemaal opportunist. Zelf de meest sociale persoon op aarde. Stel je raakt verzeild bij een auto-ongeluk en jij bent de bestuurder, dan stuur je altijd van het gevaar af, zelfs wanneer je eigen kinderen hierbij meer gevaar lopen. Alleen in ons bewustzijn handelen we vaak, gelukkig, socialer. Opportunisme in politiek en macht situaties worden vaak als negatief gezien. In sport is het juist heel vaak positief en ook in zakelijke situaties kan het een kans vergroten. Je handelt sneller en vanuit eigen belang en bereikt daardoor soms meer dan anderen.
Het belangrijkste is herkenning en vervolgens je eigen keuzes erbij te maken. In positieve situaties kun je perfect profiteren en in negatieve situaties is het belangrijk om goed na te denken voordat je handelt.
Stel je hebt een collega die telkens jouw ideeën presenteert bij directie en management en wil in alles laten zien hoe succesvol hij of zij is. Wat doe je dan? Waarschijnlijk heb je de neiging om te laten weten dat jij de bedenker bent, maar helpt dit? Of word je daardoor nog minder serieus genomen? Het kunnen inschatten van de manager en daar je reactie op aanpassen is vaak beter.
Ook werkt het erg goed om de situatie volledig te negeren en je te focussen op degene die je aanspreken of die je het juiste gevoel geven.
In een werkrelatie is de basis dat je het zakelijk houdt. Het komt vaak voor dat mensen zich identificeren met het werk en dat maakt je over het algemeen zwakker. Werk is wat je doet en niet wie je bent toch? Wel is het prettig dat je een aantal mensen (of 1 iemand) hebt die je echt vertrouwt en waarmee je situaties en gevoelens kan delen. Echte opportunisten horen vaak niet bij die cirkel van mensen die je gaat vertrouwen. Dus weet wie je uitkiest.
En op zijn tijd is een beetje egoïsme prima, toch? En daarmee een beetje opportunisme?
Als laatste voorbeeld: Een zeer goede bekende was voor zijn pensioen volledig rechts en vond belasting betalen echt zinloos. Na het pensioen veranderde de mening en vond hij dat het veel socialer moest en dat belasting vooral voor de mensen die het kunnen betalen, omhoog moest. Een totaal andere mening dus. Is dit dan een opportunist? Of kan het zijn dat je, gezien de omstandigheden, van mening verandert? Volgens de definitie valt dit onder opportunisme, maar het klinkt best logisch toch?
Ondernemer en trainer
